1- Udaletxea: Murrieta etorbidea 6
Arkitektoa: E. Pagazaurtundua. 1905

2- Virgen de Begoña kaleko etxebizitzak
Arkitektoak: J.L. eta M. Ortega. 1976-80

Bilbo-Portugalete trenbidea Santurtziraino luzatzearekin batera, idortu egin zuten XIX. mendearen amaiera arte arrantzuntziak lehorreratzeko erabiltzen zen senaia. Lur-eremu lau horretan urbanizatu zen gaur egun herriko gizarte-bizitzaren bilgune den lorategi-plaza. Udal-agintariek balio sinboliko berezia eman nahi izan zioten herritarren agertoki berriari eta, horretarako, Bigarren Inperioa estiloko udaletxea eraiki zuten. Eraikin berriak indar handiagoa eman zion XVIII. mendearen erdialdetik han zegoen Dorre Etxe jauregitxo barroko soilari. Jauregi hori Sabino Arana kalean dago, udaletxearen atzeko aldean, eta gaur egun udal-bulegoak daude bertan.

Plazaren inguruan eta, oro har, udalerri osoan dauden gainerako eraikuntzak guztiz atsekabegarriak dira (gidaliburu honetara ekarri ditugunak izan ezik). Egileek apenas erakutsi zuten arkitektura egiteko asmorik eta herrian egindako hondamen urbanistikoak oso konponbide zaila du. Eraikin banaka batzuk soilik salbatu dira halako hondamenditik. Horietakoa dugu Libano-Olabarriak eraikitako aurrenetako ikastetxeetako bat (Barandiaran kalean dago eta gaur egun zabaldu egin dute udaltzaingoaren egoitza hor jartzeko); eskailera da bolumen expresionista horren protagonista eta artikulatzailea. Azkenik, bitxi samarrak dira Virgen de Begoña kaleko 1. zenbakitik 11.era bitarteko etxeak. Promozio espekulatibo bat dira eta oso gestio latza izan zuten, herritarrek ez baitzituzten begi onez ikusten; inondik ere udalerrian egindako iharduketarik handiena dira. Nolanahi ere, haien itxura dela eta, gauza asko iradokitzen dute eta, beste eraikin askok bezala, batzuetan arkitektura bere kasa ibil daitekeela frogatzen dute.

1- Itsasoko Kontrol Zentroa
Santurtziko dikearen muturra
Arkitektoak: E. Muga, J. Fernández. 1992-95

2- Itsas Etxea
Murrieta etorbidea 17-19
Arkitektoak: E. Muga, J. Fernández. 1992-95

Azken denbora honetan, Bilboko itsasadarra ikaragarri aldatzen ari da eta portu-iharduera kanpoaldeko Abrara aldatu da. Horren eraginez, Kontinente osoko itsas injinerutzako obrarik garrantzitsuenetako bat egiten ari dira hor: Bilboko kanpoaldeko portu berria. Obra horrek, bestetik, ingurugiro-arloko eztabaida ugari piztu ditu.

Horrekin batera, Santurtzi aldea hobetzeari eta ekipamendu berriz hornitzeari ekin diote, baina oraindik ez dago jakiterik bide hori noraino iritsiko den.

Iharduera horren emaitza dira hemen aipatutako bi eraikinak. Egile berberek egin dituzte biak eta erabilera eta emaitza desberdinak, ausartak eta harrigarriak dituzte.

Berezia da bien kokapena. Badirudi jauzi egiten dutela eta zein bere paisajeaz eta kokalekuaz jabetzen direla.

Itsas Etxea, trenbidearen alboan podium baten gainean kokatuta, Rietveld-en eta "De Stijl"-en arkitektura batzuekin lot daiteke. Itsasoko Kontrol Zentroa dikearen muturrean bertan dago, itsasoari desafioa eginez. Itsasargi piramidala da, terrazak ditu eta barruko patioa harrigarria da.

Bi eraikinek kultura arkitektoniko oparoa dute begien bistan, gehiegi beharbada.

1- 40 etxebizitzako eraikina
Arkitektoak: G. Iriarte, E. Mujika, A. de la Brena; aparejadoreak: M. Arrate, J.A. Cabezuelo. 1993-94

2- 28 etxebizitzako eraikina
Arkitektoa: L.M. Uriarte. 1993-96

Berriki eraikita, sustapen publikoko bi etxebizitza-bloke hauek Cabiecesko muinoaren arkuaren muturrean daude, Santurtziko eraikin atsekabegarrien erdian.

Ingurukotik bereizitako mundu baten antza dute. Esan liteke eztabaidan baino gehiago solasean ari direla aldameneko eraikuntzekin. Paisaje postindustriala dute aurrean: edukiontzi-biltegiak, auto-hilerriak, linea elektrikoak, autobidea.

Arkitektura-gune bat, hiper-errealismoa ezkerraldeko ingururik latzenean.

Lehen planoan IMB taldeak egindako proiektua dago. Kutsu mediterraneoa du. Portiko hiritarra, ezerezari begira jarrita baitago, bitxi samarra da. Fatxadak dama-joko taularen forma du eta plastizitate handikoa da. Ausarta da, oro har, eraikina, ausarta da etxebizitzen tipologia (duplexa), eta ausarta da atzealdeko "patio ingelesa", zeinera zabaltzen baitira sarrerak eta goiko solairuetako sukaldeak.

Uriarteren proiektua egilearen estilo guztiz pertsonalaren araberakoa da. Erabiltzailearentzat berarentzat ere latza suerta daitekeen arkitektura soila.

Duplexaren tipologia esploratzen dute bi eraikinek, eta gogoko dituzte detaile oso teknologikoak. Egungo arkitektura japoniar jakin batzuetatik hurbil daude, baina oso europarrak dituzte kultur baliabideak.

Esperimentazioa dute biek ezaugarri. Gainerakoan, ez dute inolako antzik, bakoitzak bere bizitza du, ez dago zertan aukeraturik.

Santurtzi-Zierbena errepidea z.g.
Iberdueroren Talde Teknikoa. 1964-67 eta 1984-86

Industri instalazio hau Bilbora doan autobidearen alboan dago, portuko irteeran. Elektrizitatea ekoizteko zentral bat da, Iberdrolaren egungo sarean zerbitzu estrategikoa egiten duena.

Injinerutzaren pragmatismoa, instalazio teknologiko bat egiteko erabilita, oso erakargarria gertatzen da hemen; agian, mende honen hasierako "makinismoarekin" aldera daiteke: berorren erabilera ere oso erakargarria izan zen arkitekturarentzat eta beraren emaitzek eragin handia izan zuten La Bauhaus-engan edo Le Corbusier-engan.

60ko urteetan eraiki zuten, teknologia amerikarra erabiliz (Steam Power Plant Project), eta 80ko hamarkadan berriztatu zuten. Irudi atsegina du errepidetik zein itsasotik ikusita.

Ez al da nabaria honelako instalazioen eta Pianok eta Rogers-ek Parisen egindako Beanbourg-Pompidou zentroaren arteko erlazio plastikoa? Futurismoa etxeko atarian bertan iragarrita?