San Martin eliza: El Carral auzoa, 28. A. Llaguno. 1728.
Garai dorrea. El Carral auzoa-Garai, z/g. Egile ezezaguna. XV. mendea.
La Puente dorrea. El Carral auzoa, 1. Egile ezezaguna. XVII. mendea.
Echevarria jauregia. El Carral auzoa, 34. Egile ezezaguna. XVIII. mendea.

Sopuerta bailara oso leku aktiboa izan zen Erdi Aroan, bere kokapen estrategikoa zela medio, eta horren ondorioz dorre bandokide ugari sortu ziren bertan. Dorre horietatik gehienak nabarmenki aldatu zituzten ondoko mendeetan, eta baten batzuk oso egoera penagarrian daude. Garaik sarbide gotikoa du oraindik, baita gezileihoak ere, eta atzealdeak jatorrizko itxurari eusten dio. La Puente hondatzeko bidean da; goiko solairuko leihoetan errenazimentuko apainketa aberatsa du.

San Martin eliza lekuz aldatu zuten 1728an, eta Mercadilloko elizaren eragin nabarmenak antzeman dakizkioke. Barnealdea askoz ere ahaltsuagoa da, eta nabea, erretaulak eta sakristia ditu. Oinplanoak eta estaldurak Mercadillokoen eskema errepikatzen dute. Andres Llagunok egina da.

Juntetxea: M. Aretxabala 1750. E.M. Aginaga 1942-53.
Enkartazioen museoa: 1990-94.
Arkitektoak: J.A. Muñoz, J.A. Urriolabeitia.
Aparejadoreak: G. Olalde, P. Jimenez
SURBISA

.

.

.

Juntetxe deritzan erikina almenadun dorrearen itzalean dago, historia luzeko irudi pintoreskoa izanik: murru txikia eta erdi-puntuko atea 1592 eta 1596 bitartean egindako lehen eraikuntzakoak dira. Irudi horrek aldatu gabe iraun du gure
egunetara arte. Labayruren esanetan, Urrestietak du "Bizkaiko benetako armarri legitimo bakarra". Armarri hori fatxadan ageri dena da, eta 1623.-35. urteetan baserri zaharrean egindako berriztapenetik datorkigu. "Korregidorearen tenientearen etxea", dorrearen alboan kokatua, 1750ean M. Aretxabalak egin zuen berreraiketan sortu zen. 1771n, berriz, aurrealdeko baserria eraiki zuten, batzarkideentzako ostatua izan zedin, eta, horrekin batera, baserriari erantsitako "aingeruaren ermita". Gainerako etxe edo baserriak garai haren ostean sortu ziren.

1942an, aldundiaren aginduz, Eugenio M¦ Aginagak goitik behera aldatu zuen multzoa. Dorre bat eraiki zuen baserri zaharraren gainean, almena eta leihate klasizistak erantsi zizkion eta ostatua eraldatu zuen. Asmo eklektikoz egina balio kitch-a eman zion multzoari.

1990ean erabateko transformazioa agindu zuten Batzar Nagusiek, erabilpenik gabeko multzo hondatu hori gizartearentzat berreskuratzeko asmoz. Osagai zaharrak birmoldatu ziren, eta eraikin berria erantsi zitzaien. Geometria modularrean oinarritutako eta azala teknifikatuz jantzitako kontraste-jokoak ikuspegiak egituratu zituen, eraikin-multzoaren inguruan eta parkearen gainetik. Erabilpen nagusiaz gain, museo eta kulturgune bihurtu zen esparrua.

Iturriaren eta korregidorearen etxearen artean Pisoraca bide erromatar zaharra jaisten da, Urrutia dorre hondaturaino (auzoko 5. zenbakia eta ermita); beherantzago, auzoko 1. zenbakian, Loizaga jauregi abandonatua, XVII. mendekoa.

Santa Maria Eliza. J. Setien. 1678.
Udaletxea eta Iturria: Egile ezezagunak. XIX. mendea.
Hilerria: Mercadillo auzoa, 103. Egile ezezaguna. XIX. mendea.

Sopuerta udalerri zabala da. Sei herrigune ditu, bakoitza eliza baten inguruan; horietatik Mercadillokoa da interesgarriena. Bailararen kokapena eta Gaztelarekin zein Kantabriarekin izandako harremanak nabearen tipologia berezian isladatzen dira, altuera bereko kaperez hornituta baitago. Juan Setien kantabriarraren eskutik sortutako beste zenbait osagaitan eta gangetan ere ikus daitezke harreman horien aztarnak. Dorrea 1728an eraiki zuen Vicente Aguilerak.

Elizaren aurrean 1858ko iturri neoklasiko bat dago. Garai berberekoa da udaletxea, tipologia tradizional, soil eta berankorrekoa. Haren atzean hilerrira darama bide batek. Hilerria ere neoklasikoa da, ezaugarri dorikorekin, eta Erdi Aroko estiloko panteoi ahaltsu bat dauka, Sota familiarena.