Lekua Alvarez de Santillana familiarena izan zen XI. mendea arte. Gero, ezkontza baten ondorioz, haren jabe bihurtu zen Lope I¤igez, Bizkaiko lehen jaunetako bat. Aldi batez, Donemiliagako monasterioaren lurra izan zen. Burgosko iparraldea itsasoarekin lotzen zuen bidean zegoenez, Lope Diaz de Harok bere eskumendean lotu nahi izan zuen enklabea eta, halatan, sorrerako hiri-gutuna eman zion 1287an.

Hiriaren egitura amaitu gabeak erakusten duenez, historiaren isuriak beste bide batzuk aukeratu zituen. Gaztelako bide horrek sekula ez zuen izan Bilborantz edo Santandarrerantz zihoazen bideek izan zuten garrantzia. Gainera, itsasotik hurbilago zeuden Kantabriako beste herri batzuek bereganatu zuten protagonismo nagusia bigarren mailako bide horretan (Ramales, Ampuero eta Laredo bera). Demokrazia etorri ondoren eta, batez ere, Jose Mª Makua Bizkaiko Foru Aldundiko buru izendatu zutenetik, berriro erabili dute -beste arrazoi batzuengatik bada ere- hasierako
balio geoestrategiko hori arestian egin diren inbertsio handi samarretan: berriro urbanizatu dute Lanestosa, eta orain herri atsegina, zaindua eta polita da, baita apur bat artifiziala ere Enkartazioetako gainerako herrien aldean.

Oraindik ere antzeman dakioke egitura gotikoa: hiru kale ibaiarekiko paralelo eta zeharkako hiru. Hala ere, errepidearen eraginez nagusiki, herria beste alde baterantz hazi da eta, gaur egun, hiri-elementu nagusiak (plaza, eliza eta udaletxea) jatorrizko bilbetik kanpoan daude.

Hiri-irudia du elizaren inguruan, galeria eta balkoi korrituekiko etxeak, plaza eta bide zaharreko zubia baitaude bertan. Etxetzar eta jauregitxo batzuk ere badaude. Haien arteko bat dugu Colina etxea. 1763an eraiki zuten, konposizio klasizista-barrokoa da, arkupe irekia du eta oraindik kontserbatzen ditu harrizko enkatxoak eta jatorrizko dekorazioak, nahiz eta hainbat etxebizitza egin dituzten bertan. Geroagoko beste eraikuntza batzuk ere badaude, gehienak XIX. mendearen amaierakoak eta errentariei eta Amerikako emigratzaileei lotuak denak.

Amaitu gabeko Lanestosa horren irudiak ere bizirik iraun du denboran zehar. Mirabueno kaleko 1. zenbakian dagoen baserria dugu irudi horren osagaietako bat. XVI. mendearen amaieran eraiki zuten eta inguru horretako etxeen eredu bikaina da: tipologia kantabriarra, murru edo anta irtenak, ukuiluak beheko solairuan eta etxebizitza goikoan, zutabe sendoen gainean bermatutako balkoi korrituak. Bukaeraraino kale horretan paseatzea aski da ikusteko gaur egun nolako itxura duten sekula eraiki ez zen partzela gotikoko etxadiek. Harrizko murru garaiak etendako historia baten oroigarriak dira.