LINARESKO SAN MIGEL ELIZA Linaresko San Migel auzoa z.g.

Egile ezezaguna. XIII, XVI eta XVIII

Herri xarmangarria da Artzentales. Paisaje ederrak ditu, eta han-hemenka sakabanatutako auzoek landa-itxura gorde dute denboran zehar. Traslaviña da auzorik trinkoena; errepideak zeharkatuta dago eta bi eraikin nabarmengarri ditu: dorre gotiko itxuraldatu bat eta Santa Maria eliza. Elizaren barrualdea gotiko berantiarra da (Carmen andreak dauka giltza, pilotalekuaren alboan).

Linares dugu udalerriko parajerik ederrenetako bat. Muino baten gainean dago, San Migel elizaren inguruan. Tenpluaren historia ilun samarra da. Herritarrek diotenez, komentu erromantikoa izan zen hasieran, eta baliteke murruko hormatal ebaki batzuk eta zenbait ate (1250 inguruko sarrera nagusia barne delarik) antzinako eraikin horren aztarnak izatea. Obra nagusia, aldiz, errenazentista da, XVI. mendearen hasierakoa. Nabarmentzekoak dira leihoak, hango harria zulo-bordatuen antzera zizelatuta baidago. Barruko eta kanpoko armarriek inguruko ibarrekin Erdi Aroan izandako gatazkak gogoratzen dituzte: "má s allá  de la puente, la muerte" irakur daiteke armarrietako batean. "Los cazoleros"-en ikurrak erakusten duenez, bestetik, handik igarotzen zen Donejakuera zeraman bigarren mailako bide bat eta erromesek geldialditxoa egiten zuten atseden hartzeko eta zerbait jateko. Dorrea Martin Iba¤ez de Zalbideak eraiki zuen 1620tik aurrera. Nabearen ezkerraldean itsatsitako kapera klasizista Pedro del Pont¢n kantabriarrak egin zuen, Horcasitas familiak 1686an egindako dohaintzari esker. Aurrez aurre duen kapera urtebete geroago hasi zuten. XVIII. mendekoak dira korua eta barruan egindako hainbat berritze-lan, erratula nagusia haien artean.

 

SAN ANTOLINGO ERAIKIN-MULTZOA Tuetxe auzoa z.g.

San Antolin ermita: A. San Juan. 1705
Zezen-plaza: egile ezezaguna. XVIII


Jai-giroko eta jatorri herrikoiko erakin-multzo pintoreskoa da, XVIII. mendearen hasierakoa. Enkartazioetan badira tankera horretako beste batzuk ere. Ermita Agustin San Juanen lana da; dena dela, ez zen berak proiektatu bezala amaitu, gurutze-gangak egin barik geratu baitziren. 1964an, OJE falangistak berreraiki zuen; horra hor eraikinari erantsitako beste bitxitasun historiko bat. Ermitarekin batera, zezen-plaza irregular bat eraiki zuten aurrez aurre. Ez da zaila garaiko erromerien koadro goieskoak irudikatzea. Gaur egun oso itxura erromantikoa du "picnic"-erako egokitutako basotxo batean.

Errepide nagusitik iristen da bertara, "Tuetxe" seinalea duen bidegurutzetik aurrera, handik kilometro batera bi etxe turtzioztarren artetik igaro behar delarik. Ermitaren barruko aldeak ez du inolako interesik.

 

VIA FAMILIAREN ETXE TURTZIOZTARRA El Peso auzoa 18

Egile ezezaguna. XVIII


Etxe hau hainbat argitalpenetan azaltzen da, baina haren aipamenak nahasi samarrak dira. Palacio deiturako norbaitek eraiki zuen XVIII. mendearen amaieran (Trasloherosko Las Encinas etxea ere berak egin zuen). Etxe turtzioztarraren ohiko antolamendua (ikus erreferentziak Turtziozen) beranduxeago iritsi zen inguru honetara. Hemen estuagoa da erabileren eta solairuen arteko lotura. Etxe honetan, esaterako, eskailera atzeko aldean dago eta, halatan, zuzenago darama etxebizitzara, beheko ukuilutik igaro barik. Goiko solairuan lastategia eta bestelako gela osagarriak daude. Zutabeen egitura bera ere zabaldu eta bikoiztu egiten da fatxada libratzeko eta balkoi korrituetako bao hirukoitza osatzeko. Egileak tipologia eta konposizioa ondo menperatzen zituela eta askatasunez erabiltzen zituela erakusten du horrek.

 

HORCASITAS JAUREGIA Horcasitas auzoa z.g.

Egile ezezaguna. XVII


Ibar osoan erreferentzia den deituraren jatorriko oinetxea da. Dirudienez, XVII. mendean lehenagoko eraikin bat eraldatu zuten, eta hori XVIII. mendean handitu zuten berriro. Egoera txarrean dago. Balmasedatik joanda, FEVEren geltokira daraman bidegurutzea baino berrogeita hamar metro lehenago dago, bihurgune batetik irten eta ezkerrean.