
Galdamesko San Pedro erreferentzi gunea izan zen hango
burdina ustiatu zuten garaian: ia ehun urte 1860tik aurrera. Sasoi hartan, Ibarra eta Martinez
Rivas familiek monopolizatzen zuten, beren bazkide ingelesekin batera, Trianoko mendietan
ateratzen zen mineral guztia. Hain zuzen ere,
Mart¡nez Rivasi, Mudelako markesari, jaso zioten San Pedro plaza artikulatzen duen
oroitarria. Benlliurek eta Garci-Gonz lezek 1931n egindako monumentua da. Udalet xe-eskola dauka atzean. Atanasio Anduiza arkitektoak
1900ean egindako eraikin eklektiko garrantzitsua da. Plazaren hegal batean San Pedro eliza
dago. Nabe bateratuekiko eraikin neoklasizista da, apaingarririk gabea, B. Belaunzaranek
1835ean eraikia. Plaza ixten duten etxe gehienak herrikoiak dira, baina badago baten bat
eklektikoagoa.
Herriko sarreran, Muskiztik iritsita, etxebizitza-multzo
bat dago. Egituraz lasaiak dira eta haien espresibitate neurritsuak "Sezesioa"
izeneko eskolaren eragina isladatzen du. Trinkotasun gutxiko etxeak dira, berdin antzekoak
denak, M. Salinasek 1983tik a urrera eginak.
Mercadillo-Sopuertarantz hartuta, Saratxaga etxetzarra
aurkituko dugu herriko irteeran bertan. Jauregi barrokoa da jatorriz, baina kantoietan
garitoitzarrak zituen adreiluzko solairu erregionalista bat erantsi zioten mende honetako
30eko urteetan. R. Font n jo daiteke egiletzat. Aurreraxeago, Kosme eta Damian
Santuen ermita dago, jatorri errenazentistako eraikin txiki baina txukuna. |