Uribe Kosta Eskualdea

Uribe Kosta eskualdea, Bilbo Haundiaren ekialdean eta Busturia eskualdearen mendebaldean dago, eskualde honek betidanik jakin du bere itsaslabarren, basoen eta hondartzen edertasuna mantentzen.

Bi zatitan banandu daiteke: alde batetik barrukaldea, bertan baso-ustiapena azpimarratu daiteke; nekazaritza eta abeltzaintza sektoreak, Mungia aldean gorantz ari dira, eta era honetara metropoli-barrutia eta industri-iharduera hornitzen dira. Beste aldetik kostaldea, antzinako arrantza-iharduera alde batera utzita dago. Gaur egun, uda edo asteburuak igarotzeko eskualdea da, adibide dugu eskualde hau izendatzeko era "lo egiteko hiria".

Barrukaldean, nekazal herriz beterik dago, paisaia berde baten inguruan. Argi dago, toki honetan erdi aroko historia oso garrantzitsua dela, bertako dorretxe, baseliza eta Butrioko Gaztelua ikusita. Butroiko Gaztelua, XIX: mendearen amaieran eraki zuten, Urdulizeko harrobitik ateratako materialekin. Gaztelua berreraikita dago eta guztiz izugarria da, badirudi maitagarrien ipuin batetik irtendakoa dela. Gazteluaren ondotik Butron ibaia igarotzen da eta baita baso zoragarria bat ere.

Eskualdea, loma leunez, belardi berdez, koniferaz, eukaliptus beteriko basoez.... osatuta dago. Toki ezin hobea da, bai atzedena hartzeko , baita oinez nahiz bizikletaz ibilbideak egiteko ere.
Gorlizetik hasita, Uresarantzesetik igaroz eta Astondon bukatuz, ibilaldi zoragarri bat egin daiteke. Astondon dagoen bide bat hartuz, Gorlizeko hondartzaren amaieran, Gorlizeko Itsasargira heldu daiteke, eta bertatik itsasorako eta Billano Irlarako ikuspegi zoragarriaz goza daiteke. Itsasargitik Armintzara hurbiltzeko posibilitate dugu. Bideska honek kostaldea inguratzen du itsaslabarren gain, bideska aintzinako eraikin baten aurrietatik igarotzen da, erakin hau "castillito" izenaz ezagutzen da.

Gorliz aisialdirako, udaldirako eta turismorako tradizioa duen udalerria da, batez ere bere inguru naturalari esker, bertan bere hondartza dago. Hondartzaren aurrean XX. mendearen hasieran eraikitako Gorlizeko Hospitalea, Itsas Sendategia dago. Hondartza osoaren parean, itsas pasealeku atsegin bat dago eta bere azken zatian, Astondon, taberna ugariak, eta jatetxeak daude. Aintzina, badiak bere babeserako bi forte zituen, bi eta hiru kanoiekin.

Eskualdearen historian, errekek garrantzi haundia izan dute, batez ere Butroi ibaia. Ibaietako ura zereala ehotzeko erabiltzen zen. Ugariak dira iharduera errotarien hondakinak, Uribeko baserrietan. Bizkaiko urezko erroten, lehenengo erreferentzi dokumentala X. mendekoa da. Armintza, hamaika instalazio errotariekin bereizten da: Armintxekale, Dendariena, Arteneko Errota, errotatxu, Agirrekoerrota, Goikoerrota eta Gibelerrota, azkenik burdinola bi: Olatxu eta Olald.

Butron ibaiaren, ur-emaria, marearen arabera aldatu egiten da, itsasgoa edo itsasbehera denean. Ibai honetara sarri etortzen dira arrantza eta itsas kirolak egitera.

Eskualde honetan, hondartzak nabariak dira: Barrikako hondartza, iparmendebaldean, bertara hurbiltzeko eskailera batzuetatik joan behar da, Meñakozeko hondartza, haitzez beteriko kala, basatia, erromantikoa, eta batez ere bakartia zeren eta bertara hurbiltzeko bidea ez bait dago bat ere ondo, Sopelan dago, baina bertara hurbiltzeko Barrikatik joaten da, itsasora guztiz zabalduta dago. Muriola hondartza (edo harrobiaren hondartza), txikia da, bertara surfista asko joaten dira. Muriola hondartzaren ondoan, San Valentin harkaitzetaraino, Barrikondo edo Usendegi Kala deituriko untzientzako gune natural bat dago.

Sopelako udalerrian, Getxorekin partekatuz, Salvaje hondartza aurkitzen da. Hondartza honetako urak oso indartsuak dira eta korronte harriskutsuak ditu (itsasertz guztian bezala). Salvaje hondartza haundiena da. Hurrengo hondartza ekialderantza Arrietara da. Itsasbehera dagoenean, Arrietara eta Atxabiribil hondartzek bat egiten dute. Arrietara, Atxabiribil eta Salveje hondartzek "Bandera Urdina" dute.

Sopelan, izendatu beharreko gune arkeologikoak daude, Munarrikolanda eta Kurtzio astarnategiak. Aztarnategia hauk, hondartsuak dira: mikrolitoak, arraskak, kutxiloak....daudelarik. Gauza bat argi dago, Sopelana erromatar legioak egon ziren, honen froga dugu, San Pedro eleiza ondoko, aintzinako hilerrian aurkitutako txanpoiak. Hauetariko txanpoi bat, Bilboko Euskal Museoan dago.

Barrikan, ere, astarnategi arkeologikoak aurkitu dira. Bizkaiko Jaurerriko herririk aintzandariena da. Bere jatorria, izen bereko oinetxean eduki zuen, 496. urtean sortu zuen Sancho Velak. Aurrerago beste oinetxeak sortu ziren Barrikako Jaunen izenak jarriz. Lope Diazek, Bizkaiko Jaunak, XII. mendean emandako Hiri-Gutunean esaten zuen bezala, nekazaritza eta abeltzaintza iharduerez gain, bertako biztanleak aintzinako bale arrantza jarduten zuten. Barrikako biztanleri arrantzalea, Plentziako San Pedro Marinel Kofradian bertakoturik zeuden. Biztanleriaren kokalekua historian zehar oso hedatua izan da, eta gaur egun era honetara jarraitzen du, auzoz beterik.

Paisaia landatarra, industriarekin partekatzen da Mungialdean. Mungiako hiribildua, 1376. urtean Don Juan infanteak sortu zuen. XIII eta XV. mendeetan, bandoen arteko burrukak ugariak izan ziren: Butron Avendaño, Villela eta Mugica. Gaur egun ikusgai daude, garai honetako borroketan, babeserako erabilitako tokiak: Billella dorrea, Mungiako udalerrian, gaur egun berriztatua, Kultur Etxea bertan kokatuta. Bisitatzeko beste toki bat, San Pedro eleiza dugu. Gaur egun, asteburuetan, gazteak Mungian biltzen dira.

Mungiatik hurbil, Sollube eta Jata mendiak daude, bertatik eskualde honetako ikuspegi zoragarriak ikus daiteke.

Gastronomiaren aldetik, Sukalki Eguna aipagarria da. Egun honetan okela gisatuaren lehiaketa ospatzen da Mungiako San Pedro jaietan. Halaber Morgako indabak ere ospetsuak dira. Morga udalerria, probintzia erdian kokatuta dago, bertatik Santiago bidea igarotzen da. Gatikako inguruan, indabak, tortilak, okelak, piperrak edo entsaladak jan ditzakegu. Fruizen: txerrikiak, taloa Euskal Herriko artoz eginiko opila. Meñakan nahiz eta biztanle gutxi bizi, asteburuetan, jendea bertara hurbiltzen da eguna igarotzera.

Ibilbideak eta Bideskak