ZUMETXAGAKO SAN MIGEL ERMITA  Larrauri auzoa 6

Egile ezezaguna. XIII

Ermita hau bakarturik dago muino baten tontorrean. Bizkaian dauden eraikin erromaniko bakanetako bat da. Osorik kontserbatu du bere oinplanoa. Nabea angeluzuzena da eta kapera nagusia, berriz, karratua. Ikusgarriak dira absidean dagoen leiho erromaniko arkiboltadunaa eta kolomen fuste otar-itxurakoa.

Ataria XIX. mendekoa da, bidazti eta erromesen aterpe.

BILLELA DORREA  Bekokalea, 3

Egile ezezaguna. XIV-XV-1852
Birgaikuntza: arkitektoak: F. Subinas eta J.L. Urrutia;
aparejadorea: H.J. Badallo. 1982-83

Egungo erabilera: Kultur etxea.

Erdi Aroko dorrea hiribilduaren kanpoaldean zegoen, baina harresiak inguratutako eremuaren barruan, Bilboko bidea menpean zuela. 1852an, haren jabeak, Cancelada y Lences-ko kondeak, dorrea zaharberritzea erabaki zuen. Halatan, zaharberritze erromantikoen aitzindaria izan zen Bizkaian. Berritzaileak bere horretan laga zuen dorrearen bolumetria, baina bost solairu egin zituen lehen lau baino ez zeuden tokian. Bestetik, eraikin-atal banaz inguratu zituen lau fatxadetako hiru. Dorre zaharrak egoitza-itxura handiagoa hartu zuen horrela. Gainera, dekorazio-ukitu neomediebalak eman zizkion. Mende honetako 70eko urteetan, azkenik, Mungiako udalaren esku utzi zuten dorrea, kultur etxe gisa erabiltzeko birgai zezan. Azken berritze-lan horiek estalkia eta barruko antolamendua aldatu zituzten. Gainerakoan, 1852an bezalaxe dago eraikina.

SAN PEDRO ELIZA San Pedro plaza 3 

Arkitektoa: E. Amann. 1940

Desagertu egin da, halaber, antzinako San Pedro eliza edo, hobeto esanda, elizak. Hainbat agiritan jasota dagoenez, hasieran tenplu erromaniko bat egon zen egungo eliza dagoen tokian (kapitel batzuk Bilboko Museo Arkeologikoan kontserbatu dira); 1520-1530an, berriz, erakin gotiko errenazentista bat jaso zuten aurrekoaren lekuan; erori egin zen hura 1653an, eta 1735. eta 1820. urteetan zati batzuk berreraiki zituzten. Azkenik, gerra zibilean, eliza dinamitatu eta erre egin zuten, ia erabat birrinduta geratu zelarik. Zaharberrituta, tenpluaren zati batzuk bakarrik kontserbatu dira: mendebaldeko portada errenazentista ("Errege Katolikoak" estiloarekin pareka daitekeena) eta erratula nagusiko taula batzuk (hori guztia XVI. mendekoa da). 1940an, Juan Larreak taula horiek baliatu zituen erretaula berria egiteko.

Gaur egungo eraikina Suntsitutako Lekuen Erakundearen enkarguz Emiliano Amannek egindako lan berezi bat da. Arkitekto horren jarduera emankorraren barruan, Mungiako San Pedro eliza haren heziketa akademiko eskolastikoaren eta beste leku batzuetan ere gauzatu zituen hiri-kontzeptuen erakusgarri da (Zornotzako plaza, Bilboko Solokoetxeko Lehiaketa, e.a.). Izan ere, herriaren erdigunea itxuraldatu nahi izan zuen hiri-proiektu handinahiago baten atal bat besterik ez da eliza. Edonola ere, begi bistakoa da -eta goresgarria benetan- Amannek ahalegin biziak egin zituela aurreko eraikinetik salba zitekeen guztia kontserbatzeko. Hain zuzen ere, egungo eliza erreferentzia historikoz jositako remakea da. Batetik, Bizantzioko arkitekturara garamatza (Ravennako San Apolinar, esaterako); bestetik, berriz, Alemaniako barrokoaren zenbait obra ekartzen dizkigu gogora (Munich-eko San Migel, kasu). Ez dugu ahaztu behar arkitektoak jatorri alemaniarra zuela.

LA BILBAINA-REN LANDA-KLUBEKO ETXEBIZITZAK

1.- 4.-6. partzelak. Ametxabide kalea. La Bilbaina.Laukariz.
2.- Landa-klubeko eraikin soziala
Urbide kalea. La Bilbaina. Laukariz

1.- Arkitektoak: C. Caicoya, A. Rubí, E. Amann Puente,
E.Amann Garamendi; aparejadoreak: J.L. Egidazu, A.M. Sanchez
1976-79

2.- Arkitektoak: F. eta J.L. Iñiguez de Onzoño, I. Rodrigo;
aparejadoreak: J.A. Cabezuelo, P. Bilbao
1974-78

Bi eraikinak aldi arkitektoniko berean jaso zituzten; erabilera desberdinetarako irtenbide interesgarriak eskaintzen dituzte biek, eta nola edo halako lotura dute biek penintsulako hainbat esperientziarekin.

Etxebizitza-multzoan, nabariak dira Mediterraneoko arkitekturaren eta, zehatzago esanda, Coderch kataluniarraren erreferentziak. Hala ere, proiekto hau bere gisakoa da.

Eraikin sozialak, ordea, lotura estua du Feduchi, Carvajal eta beste zenbaiten arkitektura madrildarragoarekin eta, nola ez, Iñigueztarrekin, haiek egin baitzuten eraikina.

LANDETXO-GOIKOA BASERRIA  Lauaxeta auzoa 41

Egile ezezaguna. XVI