FIKAKO SAN MARTIN ELIZA ETA JESUS GURUTZILTZATUAREN ERMITA
  Elexalde auzzoa
GAMIZ-FIKA

Eliza: egile ezezaguna. 1500 ing.
J. Etxebarria, P. Alloitiz eta D. Répide. 1715
Arkitektoa: C. Mentxaka. 1883
Ermita: J. Iturburu. 1783

Fikako San Martin elizaren eraikitzeak biografia ezin korapilotsuagoa izan du. Sarrera zorrotzean ikus daitekeenez, 1500 inguruan jaio zen. 1715ean berreraiki egin behar izan zuten, dorrea batez ere. 35 urte geroago, nabeak konponketa-lanak behar izan zituen ostera. 1883an, Ciriaco Mentxakaren proiektuak aldaketa nabarmenak ekarri zizkion elizari, baina gerra zibilean kalte handiak jasan zituen. Gerra ostean egindako berrraikitze-lanek nabearen orientazioa aldatu zuten. Hala ere, errespetatu egin zituzten dorrea (gaur egun lateralizatuta dago), sakristia eta antzinako eraikinaren hondar batzuk. Bada, gainera, aipatu beharreko bitxikeria bat: nabeak gurutzadura erako bi kapera ditu aurreneko atalean.

Elizatik 20 bat metrora Jesus Gurutziltzatuaren ermita dago, Bizkaiko ederrenetakoa. Fruizkoa bezala, ehortzi aurretik hilotzak erakusteko erabili zuten antzina eta, beste asko bezala, apala da proportzioetan eta atari aurreratua dauka. Hala ere, honek kupula bat dauka gainean. Horrek, eta eraikitzean isuritako maitasunak gainerakoetatik bereizten dute.