SAN PEDRO IBARRAKOAREN ERMITA Ibarruriko Elexalde auzoa

Egile ezezaguna. XVI

Hainbatek San Pablo ermita deitzen diote. Parrokiatik 150 metrora dago. Bizkaiko gotikoak utzi digun eraikinik ederrenetakoa da; inguru osoan duen harlanduzko lana ikusi besterik ez dago horretaz jabetzeko. Oinplano angeluzuzena du. Absidea zuzena da, eta nabea baino txikiagoa. Bi sarrera ditu eta sortaldekoan dira nabarienak estiloaren erakusgarriak: lau arkibolta zorrotzek arku eskartzano baten azpiko sarrerarantz daramate. Kanpoko arkiboltak lau irudi ditu, San Pablo eta San Pedrorenak erdian. Argi urria absidean dauden antzinako bi baotatik sartzen da.

Ermitatik oso hurbil Ibarruriko multzoa dago: eskolak, jauregi bat eta pilotalekua. Andre Maria elizarantz hartu eta bide-erdian G. Elgezabalen 1929ko obra bat aurkituko dugu, sute batek suntsitu ondoren zimentuetatik berreraikia indianoen diruaz.

 

ETXEZARRETA-UGALDE JAUREGIA Zugaztieta-Gorozika auzoa 13

Egile ezezaguna. 1680 ing.

Bolumen bakuneko landa-jauregitxo klasizista hau tentsio horizontaleko prisma bat da. Fatxada lau eta biluziek argi eta garbi agertzen dituzte egituraren lerroak. Arku bikoitzeko ataripea du sarreran, eta horrek zuzenean lotzen du euskal baserriaren arketipoarekin, honek larrain estalia izan ohi baitu. Dena dela, atzeko hormartean zalditegiari utzitako leku txikia ikusita, argi dago etxeak ez zuela inolako asmorik nekazaritza eta abeltzaintzako eraikina izateko. Eredu kultu eta herrikoiek elkarrengan izan zuten eraginaren froga nabaria da.

 

UNDA AUZOKO BASERRI-MULTZOA Unda auzoa

Egile ezezaguna. XVI-XIX

Mendiko auzo bakartua dugu Unda. Dena dela, basogintzarako eta abeltzaintzarako leku ona zenez, nekazari aberats eta independiente batzuk errotu ziren han historian zehar. Haien etxeen tamainak eta kalitateak argi erakusten dute hori. Baserri trinkoak dira. Handienak 400 m2 ditu oinplanoan. Ukuiluak handiak dira eta aparteko sarrera daukate. Guztietan, mehelin sendo batek bereizten ditu ukuilua eta etxebizitza. Zaharrenak (Undajauregi eta Undagoiti) XVI. mendearen aurreneko urteetakoak dira. Ondorengoak haien eredura egin zituzten. Nabarmentzekoak dira XVIII. mendeko eraikin barrokoak (Erregena eta Aurtenetxe). Landa-arkitekturaz aritzean nahitaez aipatu beharreko baserriak dira.