ANDRA MARI ELIZA Talaiko ibiltokia z.g.

Egile ezezaguna. XVI
J. Jordanes. 1635
F. Elorriaga. 1695-1700
J.R. Urrengoetxea. 1888



Leku paregabean dago, itsasadarraren bokalaren gaineko tontor batean. Paralelismoak ditu Larrabetzuko Goikolexeako elizan, Busturikoan... Haiek bezala, XVI. mendekoa da eta nabe bakarra eta abside zuzena ditu. Kanpoaldeko horma-bularrek gurutzeriaz estalitako hiru atalak markatzen dituzte. Aurreneko bi atalak eliza eraikitzen hasi zen garaikoak dira. Hirugarren atala -portada atzealdean duena-eta kapera nagusiko gangak, berriz, mendearen amaierakoak dira. XVII. mendearen amaiera arte ez zituzten atzealdeko atalak gangaz estali. Bi mende geroago, Urrengoetxeak gurutzadura bat ezarri zuen, neogotikoa, lehenagoko eraikinaren estiloari eustearren. Gainera, ataria egin zuen, funtzionala, baina portada ederra.

 

UDALETXEA Lehendakari Aguirre Enparantza, 1

Arkitektoa: L. Landetxo. 1895
Birgaikuntza: I. Rodrigo arkitektoa. 1991-92


Fatxadan idatzita dagoenez, Mundakako udaletxea herriko bi ongileren laguntza filantropikoari esker eraiki zen. Udaletxearen bolumen horizontal handiak ordenatzen du aurrean daukan plaza. Hain zuzen ere, beheko solairuko arkupea plaza aldean dago. Eraikinean udal-eskolak ere bazeuden, horregatik da hain handia. Dekorazioa estilo desberdinen nahastea da eta, halatan, eklektizismoa gogorazten du. Barrualdeko dekorazioa oso oparoa da, batez ere bilera-aretoan: tximinia, begiak eta antzinako moldurak. 1992ko birgaikuntzak hori guztia kontserbatu zuen eta, horrenbestez, inguruko udaletxerik interesgarriena da.

 

PORTUA

   

Mundakako portua antzina-antzinakoa da. Ez dago zehatz- mehatz jaterik noiz sortu zen, baina hainbat agiri zaharrek haren aipamena egiten dute. Eskumen-auzi ugari izan zituen Bemeorekin, eta Drake pirata bera hara inguratu omen zen behin baino gehiagotan. Itsasadarraren ahoan kokatuta, babesleku ezin hobea zen. Hasieran, arrantza-portu soila izan zen, baina denboraren poderioz dotoretu egin da eta gaur egun turismo-lekua da.

Aldamenean Andra Mari eliza dago bere talaia ikusgarrian. Portura sartuta, berriz, honakoa ikus dezakegu: arrantzale-
etxeak, estilo neoklasikoko etxetzarrak, eklektizismoaren garaiko eraikinak (Kasinoa, esaterako) eta mende honen hasierako eraikuntza erregionalistak. Gainera, garai horretako jauregitxoak aurkituko ditugu hirigunean bertan. Larrinaga dugu horietako bat (Goikokale 39), Frantziako hotel erromantizisten antzekoa da eta egoera penagarrian dago gaur egun.

 

37 ETXEBIZITZAKO ERAIKINA Alcalde Mallona kaleko 8.etik 14.era

Arkitektoak: L. Gallastegi, J. eta N. Madariaga;
aparejadorea: N. Madariaga 1974-78


Madariaga, Gallastegi eta Madariaga taldeak garrantzi handiko lana egin zuen. Oroz gaindi, Mundakako eraikin hau nabarmendu beharra dago. Etxebizitzak ohiko erara antolatu bazituzten ere, multzoa "desartikulatu" egin zuten paisajeari aparteko garrantzia emanez, eraikina Bizkaiko itsasoko kostalde labartsuan integratzearren. Arkitektoek beste inon baino argiago gauzatu zituzten hemen beren ideiak. Haien lan guztiek bezala, ezin hobeto eraman du denboraren joana.

 

ZUBIGAIN ERAIKINA Goiko kalea 14

Arkitektoa: J. eta C. Sans Giro¤ella;
aparejadorea: A.Lopez1995


Itsas erreferentziak dituzten arkitektura berrien artean, honako hau nabarmendu beharra dago, bai haren espresioaren garbiagatik eta bai terrazek itsaso aldera egiten duten jauziaren ausartagatik.