JASOKUNDEKO ELIZAREN PLAZA Barrio de Elexalde-Mendieta auzoa

J.B., H. eta P. Belaunzaran. 1844-1851-1860

Juan Bautista Belaunzaranek landa-espazio bat urbanizatzeko asmoz proiektatu zuen eliza monumental eta handinahi hau. Begi bistakoa da, bestetik, Nabarnizko elizaren eragina, Ajangizko proiektua egin baino urtebete lehenago han jardun baitzuen lanean (1819). Bolumenen jokoak agertzen duen tipologia erabat neoklasikoa da: erdiko oinplanoa kupula batez estalita dago eta gurutze bat dauka barruan; gurutzea, berriz, sakristiak eta arkupeek hartutako angeluzuzen baten barruan dago. Fatxada nagusia -konnotazio klasikoz josia- Gernikako ibarrera begira dago eta plazak haren aurreko eremua hartu beharko zukeen. Horregatik daude eskuinaldean apaizetxeak, gaur egun bitxi samarrak gertatzen direnak. Dena dela, hala haren seme Hermenegildok 1848an, nola Pedrok 1860an -eliz ataria burutu eta plaza albo baterantz atzeratu zuenean-, aitaren lan amaitu gabea bukatu behar izan zuten. Udaletxea ere Pedrorena da (1851). Halaber, familia horrek egin zituen eskolak.

Herri berri bat sortuz landa-inguru batean egindako kolonizazio neoklasikoaren erreferentzia bat da, guztietan garbiena. Esperientzia horrek gortearen laguntza izan zuen eta ez dago behar bezain ondo ikertuta. Garai hartan Madrilen diputatu zegoen Felix Pertika izan zen prozesu horren eragile nagusia (ikus Auzokoa baserria).

 

Caserio Auzokoa Barrio Ispizua, 49

J.B. Belaunzaran? 1820 ca.

Síntesis tardía, pero afortunada, del tipo tradicional de caserío barroco con arco y de palacete rural, en la línea que siglos atrás había iniciado con éxito Garatikua (Garai, 1593). En un diseño de planta y alzado sobriamente cartesiano destaca el insólito tratamiento del soportal como un cuerpo avanzante entre potentes pilastras, sobre el que carga la ménsula del balcón que delata la presencia de un amplio salón familiar en el piso superior. No es una simple casa de labranza, y la mano de un tracista académico culto se percibe en este intento de aplicar el juego de planos y claroscuro a una edificación de aroma rural. Edificado con colaboración popular para Félix Pertica, en agradecimiento a las gestiones realizadas por éste para construir la iglesia parroquial, es más que probable que tras sus planos esté Juan Bautista Belaunzaran.

 

Cooperativa De 12 Viviendas Barrio Ajangiz, s/n

Arqtos. M. Valdivielso, L. Domínguez;
Aparejadores C. Domínguez, J.C. Intxausti
1992-95

Para una cooperativa y en régimen de protección oficial, se construyen estas 12 viviendas, junto a la carretera, a la llegada desde Gernika.

Tipológicamente, es una casa doble, lejánamente vinculada al tipo de casa palatina, siendo lo más llamativo lo valiente de la propuesta formal, un juego de nuevos materiales, incluido el color, con un resultado que se integra entre la potente arquitectura clásica de Ajangiz.